Een beitel is gemaakt van een lang stuk staal en en heeft aan het uiteinde een hele scherpe rand welke een ‘vouw’ wordt genoemd.

Beitels die je met de hand kunt bedienen kunnen een houten maar ook een kunststof handvat hebben, ook wel ‘hecht’ geheten.

Beitels kunnen voor houtbewerking worden gebruikt, maar er zijn ook beitels waar je steen en metaal mee kunt bewerken.

Een beitel kan ook met behulp van een machine worden gebruikt.

In dit artikel ontdek je wat je allemaal met een beitel kan en hoe je hem gebruikt.

Beitel met handvat

Table of Contents

    De verschillende houtbeitels die er zijn

    Als eerste en misschien ook wel meest bekende beitel is er de houtbeitel.

    Met deze beitels wordt vaak een steek- of haktechniek gebruikt, terwijl de houtbewerker de bijtel in zijn hand houdt.

    Onder de houtbeitels heb je drie hoofdgroepen, namelijk:

    1. Hakbeitels
    2. Steekbeitels
    3. Gutsen

    Deze beitels hebben allemaal een blad van metaal dat aan het einde ervan een scherpe kant heeft. Om het goed vast te kunnen houden zit er een handvat aan, welke gemaakt is van kunststof of van hout.

    Als de beitel bot wordt dan is het mogelijk om deze te slijpen. Het kan zijn dat door het slijpen ene braam aan de beitel ontstaat, en deze kan je er vervolgen af wetten met een wetsteen.

    Niet iedere beitel is onder dezelfde hoek geslepen. Je kunt wel stellen dat hoe kleiner de hoek is, dus hoe puntiger de scherpe rand, hoe scherper de beitel.

    Maar ook hoe puntiger en scherper, hoe sneller hij weer bot raakt.

    1. De Hakbeitel

    Als je een hakbeitel gebruikt in combinatie met een hamer waarmee je er op slaat, dan kun je gaten in het hout hakken.

    Deze techniek wordt vaak gebruikt om een houtverbinding tot stand te kunnen brengen.

    De hoek van de punt van deze beitels variëren tussen de 35 en 40 graden.

    Er zijn twee soorten hakbeitels te benoemen:

    1. Schietbeitels
    2. Vermoorbeitels

    Met een schietbeitel worden gaten gehakt die smal en diep zijn. Om dit voor elkaar te krijgen zijn de bladen van deze beitels dik en aan het einde zijn ze aan beide kanten geslepen.

    De breedte van de bladen variëren tussen de 6 en de 10 millimeter.

    De vermoorbeitels worden gebruikt om bijvoorbeeld gaten mee in houten kozijnen te maken. De bladen van deze beitels zijn tussen de 6 en de 50 millimeter breed.

    2. De steekbeitel

    Als je hout wilt afsteken, dan kun je het beste een steekbeitel gebruiken. Omdat je heel precies wilt kunnen werken bij het afsteken, is de steekbeitel extra scherp.

    De hoek van de punt is dan ook zo’n 25 tot 30 graden. De breedte van het blad varieert tussen de 3 en de 50 millimeter.

    Vanwege de scherpe punt is het verleidelijk om met een steekbeitel ook te gaan hakken, wat ook wel kan, maar je moet oppassen dat je dan niet de beitel verbuigt.

    3. De Guts

    De guts is een beitel die hol is. De guts komt er in twee soorten:

    1. Vermetguts
    2. Steekguts

    De vermetguts kan gebruikt worden om goten te steken of om iets uit te hollen. De bolling van de achterkant is voor dit doeleinde geslepen.

    De steekguts heeft zijn scherpe kant aan de binnenzijde die hol is. Hiermee kun je gaten die wat dieper zijn aan de zijkanten recht maken door ze af te steken.

    Hoe de metaalbeitel toegepast wordt

    Een metaalbeitel is vaak terug te vinden in een machine. Je kunt hierbij denken aan een draaibank om metaal mee te bewerken.

    Omdat metaal erg hard is, moet ook de beitel erg hard zijn om het te kunnen bewerken.

    Doordat de bewerking veel wrijving oplevert, kan de beitel erg warm worden. Dit kan er voor zorgen dat de beitel vervormt.

    Om dit te voorkomen wordt de beitel dan gekoeld. Hiervoor wordt vaak olie gebruikt dat verdunt is met water, wat ook wel boorolie wordt genoemd.

    Dit zorgt er naast verkoeling voor dat er minder snel roestvorming ontstaat.

    Hoe een steenbeitel in elkaar steekt

    Je kunt een steenbeitel goed gebruiken als je beton of iets van baksteen aan het slopen bent.

    Maar een steenbeitel wordt ook gebruikt om natuursteen een bepaalde vorm te geven.

    Steenbeitels zijn aan het uiteinde vaak aan twee kanten geslepen, waardoor een punt in het midden ontstaat. Dit in tegenstelling tot beitels voor hout, waar er maar aan één kant wordt geslepen.

    Om de beitel extra sterk te maken worden ze tegenwoordig niet meer in zijn geheel van één soort materiaal gemaakt.

    Er wordt voor de punt een ander soort materiaal gebruikt wat extra hard is. Daardoor slijt de beitel wel minder hard, maar breekt hij ook sneller.

    Dit kan nog wel eens gebeuren als er te hard op geslagen wordt met een zware hamer.

    Video over hoe je met een beitel werkt

    Hieronder volgen 10 stappen om te ontdekken hoe je met een beitel dient te werken.

    Mocht je het interessanter vinden om er een video over te bekijken, dan kan dit met de volgende video:

    In 10 stappen met een beitel leren werken

    Omdat de houtbeitel door klussers en doe-het-zelvers het meest wordt gebruikt wordt hieronder beschreven hoe je dit het beste kan aanpakken.

    Wat je niet moet vergeten voordat je begint, is dat beheersing erg belangrijk is bij het hanteren van een beitel.

    Je kunt beter aldoor wat minder hout wegsteken dan ineens te veel.

    Stap 1: Een scherpe beitel

    Als je wilt gaan beitelen is het erg belangrijk dat de beitels scherp zijn.

    Je kunt dan veel preciezer maar ook sneller werken. Om er voor te zorgen dat ze scherp zijn is het van belang ze regelmatig te slijpen.

    Dit kun je het beste doen met een natte steen, maar als je toch droog gaat slijpen, zorg dan dat je telkens de beitel even laat afkoelen met wat water tussen het slijpen door.

    Je voorkomt dan dat de beitel te warm wordt en minder hard wordt. Als de beitel een andere kleur krijgt, dan weet je dat hij te warm is geweest.

    Als je gaat slijpen, doe dit dan alleen aan de schuine zijde, de vouw. Daarbij moet de hoek van de punt hetzelfde blijven.

    Als je ze na het slijpen ook nog gaat wetten met een wetsteen, verwijder je alle bramen en is hij echt superscherp.

    Stap 2: Voorkom schuiven

    Zorg er voor dat wat je gaat bewerken, goed vast ligt.

    Dit kun je doen door het aan een tafel of werkbank vast te zetten met bijvoorbeeld lijmklemmen of andere soorten klemmen. Moet de tafel zelf natuurlijk ook stevig staan!

    Stap 3: De juiste handgreep

    Hoe je de beitel vast pakt tijdens het bewerken van een stuk hout, hangt af van wat je er mee gaat doen.

    Als je gaat hakken om ergens bijvoorbeeld een gat in te maken, dan pak je de beitel stevig vast met je hele hand.

    Je kunt hierbij beter meerdere zachte tikjes geven met een hamer van hout dan enkele keren heel hard te slaan.

    Stap 4: Extra kracht zetten

    Om gecontroleerd extra kracht te kunnen zetten zonder een hamer te gebruiken kun je je schouder tegen het heft van de beitel aandrukken.

    Als je de beitel met je rechterhand vasthoudt, druk je met je rechter schouder op de beitel.

    Om dit goed te kunnen doen moet je werkstuk niet laag staan, anders moet je te ver voorover buigen.

    Stap 5: Hou rekening met verspringing

    Omdat de meeste houtbeitels bij de punt een schuine en een rechte kant hebben, kan de beitel een beetje verspringen als je hem in het hout drukt.

    Aan de schuine kant wordt het hout het meeste ingedrukt. Vaak gaat de beitel niet helemaal recht het hout in.

    Iets om rekening mee te houden.

    Stap 6: Voorkom fouten

    Juist omdat de beitel de neiging heeft om wat te verspringen, is het slim om eerst wat van de lijn af te gaan staan met de beitel op het stuk dat er uit gehakt moet worden.

    Als je dan wat afgestoken hebt, kun je steeds iets dichter naar de lijn toesteken en voorkom je dat je te veel weghaalt.

    Voor je het weet kun je je werkstuk verprutsen, werk dus aandachtig.

    Stap 7: Steek in de goede richting

    Als je met de beitel gaat steken, zorg dan – als het even kan – dat je altijd met de nerven in het hout mee steekt.

    Als je er haaks op steekt, dan heb je grote kans dat het hout ruw wordt, waardoor je niet zo precies kan werken.

    Stap 8: Gebruik hierbij nooit een hamer

    Als je maar hele kleine hoeveelheden hout hoeft weg te steken, gebruik dan geen hamer.

    Daarmee kun je namelijk lang niet zo precies werken en gaat het al snel veel te hard.

    Pak de beitel met je ene hand bij het heft vast en met je andere hand bij het blad. Steek op die manier voorzichtig kleine beetjes hout weg.

    Stap 9: Zo maak je een inkeping

    Als je een inkeping in het hout wil maken, bedenk dan dat alle wat je met een gewone zaag kan doen veel sneller en soms ook netter gaat.

    Teken eerste de inkeping af die in het hout gemaakt moet worden en zaag vervolgens de beide zijkanten van de inkeping in.

    Tot slot kun je dan de achterkant van de inkeping er met de beitel uit hakken.

    Stap 10: Zo berg je een beitel op

    Als je klaar bent met beitelen is het tijd om de beitel op te bergen.

    Dit doe je door de scherpe punt te beschermen met een kapje die vaak van plastic is gemaakt. Als de beitel dan per ongeluk valt of ergens tegenaan stoot, dan wordt hij niet gelijk bot.

    Natuurlijk zit ook een verwonding aan de scherpe beitel in een klein hoekje, wat je met dit kapje kunt voorkomen.

    Mocht er geen kapje bij de beitel geleverd zijn, probeer er dan zelf een te maken, je voorkomt er een hoop ellende mee.