Een bankschroef wordt gebruikt om andere zaken in vast te zetten door middel van een klemsysteem.

Doordat de bankschroef zelf vaak vast is gemaakt aan een werktafel of werkbank, kan het vastgeklemde product geen kant op en kun je het bewerken.

Zo kun je er bijvoorbeeld aan gaan zagen, er in boren, het opschuren of er aan lassen.

Op die manier hoef je niet bang te zijn dat het product wat je wilt bewerken gaat verschuiven en heb je beide handen vrij voor de bewerking.

Je hebt bankschroeven in vele uitvoeringen, van klein tot heel groot.

bankschroef

Table of Contents

    De werking van een bankschroef

    De twee belangrijkste onderdelen van een bankschroef zijn de twee ‘bekken’ waartussen je een product kan klemmen.

    De ene bek zit aan de bankschroef vast, terwijl de andere bek beweegbaar is.

    Je hebt bankschroeven waarbij de voorste bek beweegbaar is en bankschroeven waarbij de achterste bek beweegbaar is.

    Om de beweegbare bek te kunnen verplaatsen en zo iets tussen beide bekken te kunnen klemmen of juist los maken, moet je draaien aan de aanwezig steel.

    Hierdoor komt een draadspil in beweging die de beweegbare bek evenwijdig van de vast bekt verplaatst.

    De lengte van de steel zorgt er voor dat er meer kracht gezet kan worden. Hoe langer de steel, hoe vaster je het product tussen de bekken klemmen met enkel spierkracht.

    Beschadiging met de bankschroef voorkomen

    Vaak wordt een bankschroef van gietijzer gemaakt. Deze bankschroeven hebben meestal bekstukken die je kunt verwisselen en die van hardstaal zijn.

    Op die manier kun je de bekstukken aanpassen aan hetgeen je er tussen klemt.

    Om er voor te zorgen dat het product wat vastgeklemd wordt tijdens het bewerken niet losschiet, zijn deze bekstukken meestal gekarteld. Er zijn er ook die een glad oppervlakte hebben, en vaak worden ze gemaakt van de volgende materialen:

    • Staal
    • Koper
    • Kunststof

    Wat je ook nog wel eens ziet is dat er een groef in een bekstuk zit in de vorm van een V. Deze groeven kunnen zowel horizontaal als verticaal zijn aangebracht.

    Hiermee kun je makkelijker ronde voorwerpen als buizen vastklemmen.

    De druk wordt dan beter verdeeld over het onderdeel, en dit is vooral belangrijk als het een pijp is met een dunne wand of andere holle onderdelen.

    Deze worden dan veel minder snel vervormd.

    Je zult vooral in deze gevallen moeten uitkijken dat je de bankschroef niet te strak aanspant.

    Goed vastklemmen zonder beschadigen

    Naast de verschillende bekstukken die er zijn, kun je op de bekstukken ook nog zogenaamde spanplaten bevestigen.

    Ze worden niet daadwerkelijk bevestigd, maar er op gelegd ter bescherming van het in te spannen onderdeel.

    Vooral als je bekstukken hebt met kartelingen, kunnen deze spanplaten er voor zorgen dat de bekstukken geen afdrukken achterlaten in het te bewerken product of het op een andere manier beschadigen.

    Spanplaten worden vaak van de volgende materialen gemaakt:

    • Koper
    • Aluminium
    • Kunststof

    Omdat de spanplaten los op de bekvlakken liggen, wil het nog wel eens gebeuren dat ze tijdens het plaatsen van een product er af vallen.

    Om dit tegen te gaan zijn er spanplaten die aan de bekstukken vast blijven zitten met een magneet.

    Bevestiging van de bankschroef

    Om er voor te zorgen dat het vastgeklemde product bewerkt kan worden zonder dat het kan gaan meetrillen of bewegen, moet ook de bankschroef zelf stevig vast zitten.

    Daarom moet deze bevestigd zijn aan een stevige ondergrond, zoals een zware werkbank.

    Daarbij is het belangrijk dat deze op de juiste hoogte wordt vast gemaakt.

    Het te bewerken product moet namelijk ook op de juiste werkhoogte zitten, anders kun je last krijgen van lichamelijke klachten.

    De goede hoogte

    Om de goede hoogte van de bankschroef te bepalen is er een trucje wat je kan doen:

    1. Maak van je hand een vuist en leg deze plat onder je kin.
    2. Terwijl je staat, moet nu de onderkant van je elleboog de bovenkant van de bankschroef aanraken.
    3. Het is de bedoeling dat je gewoon rechtop staat als je dit aan het uitmeten bent.

    Als de bankschroef te laag zit, dan kun je deze wat verhogen door tussen de werkbank en de bankschroef een extra plank te bevestigen.

    Mocht de bankschroef echt veel te laag zitten, denk er dan over na of het mogelijk is de gehele werkbank omhoog te brengen, want dan is deze waarschijnlijk sowieso ook te laag voor de juiste werkhoogte.

    Als de bankschroef te hoog zit, dan kun je een klein opstapje gebruiken. Vergeet niet om altijd veilig te werken, dus het opstapje moet niet te hoog zijn.

    Verschillende soorten bankschroeven die er zijn

    De meeste bankschroeven hebben stalen bekken, waardoor ze eigenlijk alleen gebruikt kunnen worden voor producten van metaal.

    Als je hierin iets van hout wilt klemmen, dan raakt het beschadigt. Je kunt dit voorkomen door er iets ter bescherming tussen te doen zoals een spanplaat.

    Als je een bankschroef hebt die gebruikt wordt bij het lassen, dan zit er aan de bankschroef kabel die erg dik is en waar elektriciteit doorheen kan gaan. Deze kabel is vervolgens aan het lasapparaat verbonden.

    Verder is er nog de staartbankschroef. Deze heeft aan de onderkant een uitsteeksel waarmee hij aan de ondergrond wordt bevestigd.

    Dan heb je nog bankschroeven die speciaal gemaakt zijn om in te zetten bij frees- en boormachines. Dit worden machineklemmen genoemd.

    Aanpasbare bankschroeven

    Er zijn ook bankschroeven die je rond kan draaien, omdat onder de bankschroef een draaisysteem is gemaakt. Je kunt hem dan op verschillende standen zetten met een borgpin.

    Daarnaast zijn er de bankschroeven waarbij de bekstukken in meerdere posities gebracht kunnen worden. Ze zijn dan op een kogel van metaal vastgemaakt.

    Als laatste wordt hier nog de bankschroef genoemd die speciaal is gemaakt om houten voorwerpen in te klemmen.

    Deze zijn zelf ook van hout gemaakt en de bekstukken zijn bij deze bankschroeven veel groter dan bij metalen bankschroeven.

    Welke bankschroef moet ik kiezen?

    Als doe-het-zelver is een bankschroef erg makkelijk. De meest gebruikte bankschroef onder klussers is toch wel die voor houtbewerking.

    Daarbij geldt, hoe groter hoe beter, want vaak heb je lange stukken hout die je moet vast klemmen.

    En hoe groter het oppervlakte is dat vastgeklemd wordt, hoe steviger het zit en hoe prettiger je er aan kan werken.

    Geïntegreerde bankschroef

    Er zijn werkbanken te krijgen waar al een bankschroef in verwerkt is. Dan ben je in een keer klaar en weet je zeker dat hij goed bevestigd is.

    Kleinere variant

    Omdat bankschroeven voor houtbewerking kostbaar kunnen zijn is er een kleinere variant van ongeveer 15 centimeter die je aan een werkbank kan bevestigen.

    Deze is een stuk goedkoper, en schroef je vast tegen de onderkant van het blad van de werkbank.

    Als je slim bent dan zorg je dat de voorkant van de achterste bek gelijk loopt met de rand van het werkblad van de werkbank. Je kunt langere stukken hout dan tegen de rand van het werkblad aanklemmen zodat er minder trillingen ontstaan tijdens het bewerken van het hout.

    Verplaatsbare bankschroef

    Maar niet iedereen beschikt over een werkbank of überhaupt ruimte daarvoor.

    Er zijn ook bankschroeven die je aan iedere tafel kunt vast klemmen. Natuurlijk kun je hier niet hele grote producten in vast klemmen, want het klem oppervlak is gewoon een stuk kleiner.

    Maar altijd beter dan niets. Het is wel fijn als je je handen vrij kunt hebben.

    Een tafeltje als bankschroef

    Tot slot nog de workmate. Dit is een tafeltje waarbij het blad als het ware één grote bankschroef is.

    Het tafeltje heeft een stalen frame wat je in kan klappen om het compact op te bergen. Aan beide zijden zit een zwengeltje waarmee je de planken die het tafelblad vormen van elkaar kunt afdraaien om er iets tussen te klemmen.

    Je hebt alleen wel je eigen gewicht nodig om het tafeltje op zijn plek te houden tijdens de bewerking van het ingeklemde product.

    Dit kun je doen door een voet op het frame van het tafeltje te houden.

    Een workmate kan erg handig zijn en is voor vele doeleinden inzetbaar.

    Aandachtspunten bij het gebruik van een bankschroef

    Waar je om moet denken als je een bankschroef gebruikt, zijn de volgende punten:

    • Draai het vast te klemmen product nooit zó vast, dat het stuk gaat of vervormt. Het gaat er om dat dat het product niet verschuift.
    • Als je iets hebt wat smaller is dan de bekstukken, zorg dan dat je het in het midden van het bekstuk plaatst.
    • Als je het toch aan de zijkant van een bekstuk moet plaatsen, zorg dan dat er aan de andere kant van het bekstuk ook iets geklemd is, zoals een houten balk.
    • Hiermee voorkom je spanning op de bankschroef waardoor het geklemde product alsnog kan gaan vervormen. Plus dat de bankschroef niet scheef vastgedraaid wordt en stuk kan gaan.